
چطور برندی دیجیتال بسازیم که ماندگار بماند؟
12 مرداد 1405چطور برندی دیجیتال بسازیم که ماندگار بماند؟
چرا بعضی برندها با گذشت زمان از ذهن مشتریان محو میشوند، اما بعضی دیگر حتی با تغییر فناوری و رفتار مصرفکننده همچنان قدرتمند باقی میمانند؟
ساختن یک برند قوی کار سادهای نیست؛ اما حفظ قدرت آن در طول زمان، چالش بزرگتری است. ممکن است یک شرکت سالها برای شناساندن برند خود سرمایهگذاری کند، اما با تغییر رفتار مشتریان، ظهور رقبای جدید یا تغییر مدلهای کسبوکار، بهتدریج جایگاهش را از دست بدهد.
در گذشته، برندهای بزرگ معمولاً برای مدت طولانی جایگاه خود را در بازار حفظ میکردند. اما با گسترش اینترنت و دیجیتالیشدن زندگی روزمره، این روند تغییر کرده است. فناوریهای جدید، کانالهای ارتباطی تازه و انتظارات متفاوت مشتریان باعث شدهاند که حتی برندهای شناختهشده نیز برای ماندن در رقابت به بازنگری در استراتژیهای خود نیاز داشته باشند.
البته دیجیتالیشدن به معنای پایان عمر برندهای قدیمی نیست. کوکاکولا نمونهای از برندی است که با وجود قدمت بسیار زیاد، همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است. بنابراین، مسئله فقط جدیدبودن محصول یا استفاده از فناوریهای روز نیست؛ مسئله این است که برند تا چه اندازه میتواند خود را با تغییرات سازگار کند و همچنان برای مشتریان ارزشمند باقی بماند.
ویلیام کولیس و دیوید جی. کولیس در مقالهای با عنوان How to Build a Digital Brand That Lasts که در اکتبر ۲۰۲۰ در Harvard Business Review منتشر شد، توضیح میدهند که برندهای ماندگار باید بهطور مستمر تجربه مشتری را بهبود دهند، دسترسی به محصولاتشان را آسان کنند و دلایل تازهای برای تعامل مشتریان با برند به وجود بیاورند.
برای توضیح این موضوع، نویسندگان ابتدا به سراغ یکی از نمونههای موفق دنیای دیجیتال، یعنی بازی فورتنایت، میروند.
فورتنایت؛ برندی که فقط از رقیبش تقلید نکرد
فورتنایت در سال ۲۰۱۷ کار خود را بهعنوان یک بازی تیراندازی با موضوع زامبی آغاز کرد؛ محصولی که در رقابت با بازی قدرتمند PUBG با دشواری روبهرو بود. PUBG با قالب بتلرویال خود، که در آن تعداد زیادی بازیکن همزمان برای پیروزی رقابت میکردند، توجه زیادی جلب کرده بود.
فورتنایت برای رقابت با این بازی، تنها دو ماه زمان صرف کرد تا نسخه خودش از حالت بتلرویال را عرضه کند. اما نکته مهم این بود که طراحان آن صرفاً از رقیب تقلید نکردند. آنها به تجربه بازیکنان توجه کردند و متوجه شدند که در PUBG، پنهانشدن میتواند از مبارزه مستقیم مؤثرتر باشد؛ در نتیجه، بازی گاهی صبرکردن را بیش از مهارت تشویق میکرد.
فورتنایت رویکرد متفاوتی در پیش گرفت: بازیکنان میتوانستند در نقاط مختلف نقشه سازههای دفاعی بسازند. این قابلیت، مهارت ساختوساز را به بخشی اساسی از بازی تبدیل کرد و به بازیکنان اجازه داد با تمرین و یادگیری، عملکرد بهتری داشته باشند. در واقع، محصول بهگونهای طراحی شده بود که تسلط بیشتر بر آن، تجربه ارزشمندتری ایجاد میکرد.
فورتنایت همزمان دسترسی به بازی را نیز آسانتر کرد. درحالیکه PUBG با قیمت ۲۹٫۹۹ دلار عرضه میشد، فورتنایت رایگان بود. ظاهر کارتونی آن در مقایسه با فضای نظامی و خشن رقیب، برای طیف گستردهتری از مخاطبان جذابیت داشت و امکان اجرا روی دستگاههای مختلف، از رایانههای شخصی تا گوشیهای موبایل، موانع ورود را کاهش میداد.
تیم فورتنایت همچنین متوجه شد که همه بازیکنان علاقهای به تیراندازی ندارند. به همین دلیل، کنسرتها و حالتهای خلاقانهای را در بازی ایجاد کرد تا افراد بیشتری بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند.
عامل مهم دیگر، تازگی مستمر تجربه بازی بود. فورتنایت تقریباً هر هفته قابلیتها و سلاحهای جدیدی معرفی میکرد و به این ترتیب، کاربران همواره دلیلی برای بازگشت و تجربه دوباره بازی داشتند. ویژگیهای اجتماعی، امکان بازی با افراد همسطح و مجموعه بزرگی از آیتمهای ظاهری، از جمله لباسهای مشترک با برند NFL، نیز به تقویت ارتباط بازیکنان با بازی کمک میکردند.
نتیجه این رویکرد چشمگیر بود. طبق مقاله، فورتنایت تا پایان سال ۲۰۱۸ به ۲۰۰ میلیون کاربر ثبتنامشده رسیده بود؛ درحالیکه جمعیت بازیکنان PUBG در همان دوره با افت قابلتوجهی مواجه شده بود.
موفقیت فورتنایت فقط حاصل یک قابلیت جذاب یا تبلیغات گسترده نبود. این برند مجموعهای از عوامل را کنار هم قرار داده بود: تجربهای که به مهارت پاداش میداد، دسترسی آسان، محتوای تازه و ارتباط اجتماعی. نویسندگان مقاله این عوامل را در چارچوبی به نام MACE جمعبندی میکنند.
چارچوب MACE؛ چهار عامل برای ساخت برندهای ماندگار
MACE از چهار مفهوم تشکیل شده است: تسلط (Mastery)، دسترسپذیری (Accessibility)، ریتم (Cadence) و بهدامانداختن (Ensnarement). این چارچوب به کسبوکارها کمک میکند بررسی کنند که چگونه میتوانند رابطهای ماندگارتر با مشتریان بسازند.
۱. تسلط (Mastery): به مشتری برای استفاده بهتر از محصول پاداش بدهید
وقتی مشتری برای استفاده از محصول وقت میگذارد، مهارت پیدا میکند یا به نتیجه بهتری میرسد، ارتباط او با محصول میتواند عمیقتر شود. فورتنایت نمونه روشنی از این اصل است؛ بازیکنان با یادگیری قابلیت ساختوساز و تمرین بیشتر، شانس موفقیت خود را افزایش میدادند.
نویسندگان برای توضیح این مفهوم به برند Magic: The Gathering از شرکت هسبرو اشاره میکنند. این بازی کارتی که نخستین بار در سال ۱۹۹۳ عرضه شد، با محصولات نوآورانهای مانند Secret Lair به تعامل مخاطبانش ادامه داد. این مجموعهها شامل عرضههای محدود و انحصاری بودند که گاهی فقط برای ۲۴ ساعت و با اطلاعرسانی کوتاهمدت در دسترس قرار میگرفتند و خرید آنها از طریق یک صف دیجیتال انجام میشد. طبق مقاله، این رویکرد در سال ۲۰۱۹ با رشد سالانه ۳۰ درصدی این برند همراه بود.
درس این مثال آن است که محصول میتواند بهجای ارائه یک تجربه ثابت، به مشتری فرصت یادگیری، پیشرفت و دستیابی به تجربههای خاص را بدهد. البته این پاداش لزوماً نباید مالی باشد؛ احساس پیشرفت، دسترسی به محتوای ویژه یا امکان نمایش مهارت نیز میتواند انگیزه ایجاد کند.
برای یک کسبوکار، این اصل میتواند به شکل آموزش مرحلهای، ابزارهای پیشرفتهتر برای کاربران حرفهای، نمایش پیشرفت مشتری یا قابلیتهایی ظاهر شود که استفاده مؤثرتر از محصول را امکانپذیر میکنند.
۲. دسترسپذیری (Accessibility): موانع ورود مشتری را کاهش دهید
حتی بهترین محصول هم اگر خرید یا استفاده از آن دشوار باشد، نمیتواند بهآسانی مخاطبان زیادی جذب کند. فورتنایت با رایگانبودن، امکان اجرا روی دستگاههای مختلف و طراحی بصری متفاوت، تلاش کرد دسترسی را برای گروههای بیشتری آسان کند.
از نظر نویسندگان، افزایش دسترسپذیری سه بُعد مهم دارد. نخست، کاهش هزینه اولیه ورود به محصول است؛ برای مثال، از طریق نسخه رایگان، اشتراک، اجاره یا روشهای پرداخت جایگزین. دوم، حضور در کانالهای فروش و توزیع بیشتر است تا مشتریان بتوانند بهآسانی محصول را پیدا کنند. سوم، طراحی محصول و بازاریابی آن به شکلی است که برای مشتریان جوانتر و افرادی که تازه وارد بازار شدهاند نیز جذاب باشد.
نویسندگان برای توضیح این موضوع به فیلمهای ابرقهرمانی مارول اشاره میکنند. یکی از مزیتهای استراتژیک این مجموعه، تمرکز بر ردهبندی سنی PG-13 و استفاده از طنزی سبک بود که میتوانست برای طیف وسیعی از مخاطبان جذاب باشد. از نگاه مقاله، این رویکرد به گسترش دامنه مخاطبان مارول کمک کرد و یکی از عوامل عملکرد بهتر آن در گیشه در مقایسه با رقیبش، دیسی، بود.
این مثال نشان میدهد که دسترسپذیری تنها به پایینآوردن قیمت محدود نمیشود. گاهی سادهکردن تجربه کاربری، انتخاب کانال مناسب یا طراحی محصول برای مخاطبانی فراتر از مشتریان فعلی، فرصت رشد بیشتری ایجاد میکند.
۳. ریتم (Cadence): به برند دلیل بدهید که دوباره دیده شود
یک کمپین موفق میتواند توجه زیادی جلب کند؛ اما برای ماندگاری برند، توجه لحظهای کافی نیست. برند باید بهطور مستمر دلایلی برای بازگشت مشتری و ادامه تعامل با خود ایجاد کند.
فورتنایت با انتشار تقریباً هفتگی قابلیتها و محتوای جدید، تجربه بازی را تازه نگه میداشت. اما این اصل فقط به انتشار محصول جدید محدود نمیشود. بازاریابی نیز میتواند با بازآفرینی محتوای طولانی در قالبهای کوتاهتر، تشویق مشتریان به تولید محتوا و اطلاعرسانی درباره اتفاقات مهم، ریتم مشخصی داشته باشد.
نکته جالب مقاله این است که حتی شکستها هم میتوانند فرصتی برای ارتباط با مخاطب باشند؛ به شرطی که برند بهجای پنهانکردن مسئله، درباره آن شفاف و مسئولانه صحبت کند.
نویسندگان برای توضیح این موضوع به اختلاف اپل با تیلور سوئیفت بر سر حق امتیاز موسیقی اشاره میکنند. سوئیفت به سیاست اولیه اپل در زمینه پرداخت حق امتیاز به هنرمندان اعتراض کرد. اپل بهطور علنی از رویکرد خود عقبنشینی کرد و اعلام کرد که در دوره آزمایشی رایگان سرویس، حق امتیاز هنرمندان را پرداخت خواهد کرد. این واکنش، بهجای ادامهدادن بحران روابط عمومی، تحسین زیادی در شبکههای اجتماعی به دنبال داشت و در ادامه، سوئیفت محصولات اپل را نیز تبلیغ کرد.
این مثال نشان میدهد که ارتباط مستمر با مخاطب فقط به انتشار خبرهای مثبت وابسته نیست. واکنش مناسب به انتقاد، پذیرش اشتباه و توضیح درباره تصمیمها نیز میتواند به حفظ اعتماد کمک کند.
برای کسبوکارها، ریتم مناسب یعنی برنامهای منظم برای ارائه ارزش و حفظ ارتباط؛ نه تولید بیوقفه محتوا یا تغییر محصول صرفاً برای جلب توجه.
۴. بهدامانداختن (Ensnarement): تجربهای بسازید که مشتری بخواهد در آن بماند
در چارچوب MACE، بهدامانداختن به ایجاد عواملی اشاره دارد که رابطه مشتری با محصول یا برند را تقویت میکنند؛ از جمله اثرات شبکهای، ارتباط میان محصولات و هزینههای تغییر به گزینههای دیگر.
یکی از مثالهای مقاله، لگو است. ارزش لگو فقط در فروش قطعات پلاستیکی جداگانه نیست؛ مجموعهها و کیتهای ساخت آن به مشتری امکان میدهند با استفاده از قطعات مختلف، تجربهای کاملتر خلق کند. اگر لگو صرفاً قطعات جداگانه میفروخت، احتمالاً در برابر رقبایی که آجرهای مشابه و ارزانتر عرضه میکردند، آسیبپذیرتر بود. اما وقتی قطعات در قالب یک سیستم و مجموعههای قابلتکمیل عرضه میشوند، ارزش هر محصول میتواند با داشتن محصولات دیگر بیشتر شود.
مثال مهم دیگر، کمپین معروف Share a Coke کوکاکولا است. کوکاکولا با چاپ نامهای رایج روی قوطیها و بطریهای نوشابه، محصولی روزمره را به تجربهای شخصی تبدیل کرد. مشتریان میتوانستند قوطیای با نام خودشان یا دوستانشان پیدا کنند و آن را بهعنوان هدیه به دیگری بدهند.
این ایده، دلیلی فراتر از نوشیدن نوشابه برای خرید ایجاد کرد. افراد به دنبال نام خود یا دوستانشان میگشتند، محصول را برای دیگران میخریدند و تجربهشان را به اشتراک میگذاشتند. در نتیجه، خود محصول به ابزاری برای گفتگو و ارتباط اجتماعی تبدیل شد.
طبق مقاله، این کمپین به افزایش تعداد وعدههای روزانه مصرف کوکاکولا در آمریکا از ۱٫۷ میلیارد به ۱٫۹ میلیارد کمک کرد. اهمیت این مثال در این است که کوکاکولا فقط درباره محصولش تبلیغ نکرد؛ تجربهای طراحی کرد که مشتریان انگیزه داشتند آن را با دیگران به اشتراک بگذارند.
این همان نکتهای است که برندها میتوانند از آن یاد بگیرند: گاهی برای ماندگارشدن در ذهن مشتری، لازم نیست صرفاً تبلیغات بیشتری انجام دهیم؛ باید محصول یا تجربهای بسازیم که مشتری بخواهد آن را به بخشی از زندگی و ارتباطات خودش تبدیل کند.
آیا MACE فقط برای برندهای دیجیتال کاربرد دارد؟
ممکن است تصور کنیم این اصول برای بازیهای آنلاین، شبکههای اجتماعی و محصولات فناوری مناسباند، اما در صنایع سنتی کاربرد چندانی ندارند. نویسندگان برای پاسخ به این سؤال، نمونه ترموستات هوشمند نست (Nest) را بررسی میکنند.
ترموستات شاید در نگاه اول محصولی ساده باشد که مشتری آن را نصب میکند و سپس برای مدت طولانی به حال خود رها میکند. اما نست توانست تجربه استفاده از این محصول را به شکلی طراحی کند که هر چهار عامل MACE در آن دیده شوند.
تسلط: نست میزان صرفهجویی انرژی را دنبال میکرد و با نمایش نماد برگ، تنظیمات سازگار با محیط زیست را به کاربران نشان میداد. با گذشت زمان، بهدستآوردن این نماد دشوارتر میشد و کاربران را تشویق میکرد تنظیمات خود را بهبود دهند و بیشتر با دستگاه تعامل داشته باشند.
دسترسپذیری: این محصول با توجه به نیازهای نسل دیجیتال طراحی شده بود؛ ظاهر شیک، استفاده شهودی و اتصال به اپلیکیشن، تجربه کار با ترموستات را سادهتر میکرد.
ریتم: برخلاف ترموستاتهای سنتی که معمولاً یکبار تنظیم میشوند و بعد تغییر چندانی ندارند، نست از طریق اپلیکیشن و بهروزرسانیها به ارائه ارزش ادامه میداد. دستگاه میتوانست روالها را تنظیم کند، هنگام خواب دما را کاهش دهد، زمان رسیدن به دمای مطلوب را نشان دهد و الگوهای فعالیت را در ارتباط با شرایط آبوهوا دنبال کند.
بهدامانداختن: نست بخشی از اکوسیستم خانه هوشمند گوگل بود که محصولات دیگری مانند دوربینها، زنگهای در، دزدگیرها و قفلها را نیز دربر میگرفت. وقتی محصولات به شکل یکپارچه کار میکنند، خرید محصولات سازگار دیگر میتواند تجربه مشتری را بهتر کند. همچنین، تجمیع دادههای رفتاری کاربران به بهبود الگوریتمهای تنظیم دما کمک میکرد.
مثال نست نشان میدهد که حتی یک محصول فیزیکی و سنتی هم میتواند با طراحی تجربهای متصل، بهروزرسانی مستمر و ارائه ارزش فراتر از کارکرد اولیه، به برندی سازگار با عصر دیجیتال تبدیل شود.
در نهایت، چه چیزی یک برند را ماندگار میکند؟
برند ماندگار لزوماً برندی نیست که از ابتدا بهترین محصول را داشته یا هرگز اشتباه نکرده باشد. برند ماندگار میتواند تغییرات بازار را تشخیص دهد، موانع دسترسی را کاهش دهد، دلایل تازهای برای تعامل ایجاد کند و تجربهای بسازد که با گذشت زمان همچنان برای مشتری ارزشمند باشد.
چارچوب MACE چهار پرسش مهم پیش روی کسبوکارها قرار میدهد:
-
آیا مشتری با استفاده از محصول ما میتواند مهارت پیدا کند و نتیجه بهتری بگیرد؟
-
آیا خرید و استفاده از محصول برای مخاطبان مختلف آسان است؟
-
آیا بهطور مستمر دلایل تازهای برای بازگشت و تعامل ایجاد میکنیم؟
-
آیا تجربه محصول، ارتباط با دیگران یا استفاده از محصولات مکمل، ارزش بیشتری برای مشتری به وجود میآورد؟
فورتنایت نشان میدهد چگونه میتوان با ترکیب این عوامل، کاربران را جذب کرد و ارتباطشان را با محصول تقویت کرد. کوکاکولا نشان میدهد که حتی یک قوطی نوشابه میتواند به تجربهای شخصی و قابلاشتراکگذاری تبدیل شود. لگو اهمیت ساختن یک سیستم از محصولات مکمل را نشان میدهد و نست ثابت میکند که این اصول به محصولات سنتی نیز قابل تعمیماند.
در دنیایی که فناوری و رفتار مشتریان دائماً تغییر میکنند، برند شما فقط به یک هویت جذاب نیاز ندارد؛ به توانایی سازگارشدن و ارائه ارزش تازه در طول زمان هم نیاز دارد.
حالا سؤال این است: برند شما چه دلیلی به مشتری میدهد که امروز آن را انتخاب کند و فردا هم بخواهد به آن برگردد؟



